Ogólne 11.11.2026

11 listopada – historia Święta Niepodległości

Od sporów o symboliczną datę, przez zakaz obchodów, aż po ich przywrócenie. Poznaj historię 11 listopada.

Komisariat Policji w Skoczowie

Rzeczna 7A, 43-430 Skoczów

„Dzień 11 listopada, jako rocznica odzyskania przez Naród Polski niepodległego bytu państwowego i jako dzień po wsze czasy związany z wielkim imieniem Józefa Piłsudskiego, zwycięskiego Wodza Naczelnego w walkach o wolność Ojczyzny – jest uroczystym Świętem Niepodległości” – zapisano w ustawie z 23 kwietnia 1937 roku.

Ustalenie daty obchodów upamiętniających odzyskanie przez Polskę niepodległości po 123 latach zaborów budziło w II Rzeczypospolitej spory. W okresie międzywojennym dyskutowano, które wydarzenie z jesieni 1918 roku najlepiej symbolizuje powrót państwowości.

Dla piłsudczyków kluczowy był powrót Józefa Piłsudskiego do Warszawy 10 listopada, po uwolnieniu z twierdzy w Magdeburgu. Lewica wskazywała natomiast na utworzenie w Lublinie rządu Ignacego Daszyńskiego. Ostatecznie 11 listopada stał się nieoficjalnym Świętem Niepodległości, obchodzonym szczególnie przez wojsko. Tego dnia Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu władzę wojskową i naczelne dowództwo nad podległymi jej polskimi wojskami. Również 11 listopada Niemcy podpisały w Compiègne we Francji zawieszenie broni, które zakończyło I wojnę światową.

W II Rzeczypospolitej państwowe obchody odbyły się tylko dwa razy. Później świętowanie zostało zakazane: najpierw przez niemieckie i sowieckie władze okupacyjne, a następnie przez przywódców PRL, przez ponad czterdzieści lat.

Choć 11 listopada obchodzono już wcześniej, dopiero w 1926 roku dzień ten uznano za formalną datę odzyskania przez Polskę niepodległości. W okólniku z 8 listopada 1926 roku premier Józef Piłsudski ustanowił 11 listopada dniem wolnym od pracy w administracji rządowej. Napisał w nim: „W dniu 11 listopada państwo polskie obchodzić będzie 8 rocznicę zrzucenia jarzma niewoli i uzyskania pełnej, faktycznej niezawisłości. Data powyższa winna pozostać w stałej pamięci społeczeństwa i utrwalić się w umysłach młodego pokolenia, które w zaraniu swego życia powinno odczuwać doniosłość i uroczystość tego pamiętnego dnia”.

Pierwsze obchody, zorganizowane 11 listopada 1919 roku, odbywały się w czasie walk o granice odrodzonego państwa. Rok później, w drugą rocznicę odzyskania niepodległości, Józef Piłsudski otrzymał buławę marszałkowską. W 1928 roku, w dziesiątą rocznicę, Plac Saski w Warszawie przemianowano na Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego. Stołeczne gmachy państwowe ozdobiono flagami narodowymi i girlandami, a przez Stare Miasto przeszedł uroczysty pochód żołnierzy odtwarzających historyczne formacje walczące o wolność Polski.

W 1932 roku Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego zdecydowało, że 11 listopada będzie dniem wolnym od nauki. Wskazano, że ma on służyć „celom wychowawczego oddziaływania na młodzież w duchu obywatelsko-państwowym na tle wydarzeń dziejowych z tym dniem związanych”. Podczas obchodów w 1934 roku ciężko chory marszałek Piłsudski po raz ostatni przyjął defiladę wojskową na Polu Mokotowskim. Państwowy charakter święta Sejm ustanowił w 1937 roku, dwa lata po śmierci Piłsudskiego.

11 listopada miał w okresie międzywojennym szczególne znaczenie również dla Policji Państwowej. Tego dnia obchodzono zarówno Święto Niepodległości, jak i Święto Policji. W grudniu 1926 roku minister spraw wewnętrznych, gen. bryg. Felicjan Sławoj Składkowski, zdecydował o ustanowieniu Święta Policyjnego na 11 listopada. Odpowiedni rozkaz podpisał 7 grudnia.

W uzasadnieniu decyzji minister podkreślał, że 11 listopada 1918 roku był ważnym dniem dla polskiej służby bezpieczeństwa. Organizacje milicyjne, z Milicją Miejską m.st. Warszawy na czele, uwolniły się wówczas od obcych wpływów i stały się zalążkiem oraz kadrą Policji Państwowej. Według Składkowskiego data ta łączyła tradycje Straży Obywatelskiej z okresu okupacji z ówczesną organizacją Policji, dlatego powinna być co roku obchodzona przez Policję Państwową jako jej własna rocznica.

Po decyzji ministra nowy komendant główny Policji Państwowej, płk Janusz Jagrym-Maleszewski, mianowany 5 listopada 1926 roku, otrzymał polecenie opracowania instrukcji opisującej przebieg i szczegóły policyjnych obchodów oraz rozesłania jej do jednostek w kraju. Pierwsze obchody Święta Policji Państwowej, zorganizowane zgodnie z koncepcją Składkowskiego, odbyły się w listopadzie 1927 roku.

W latach 1939–1944 jawne obchodzenie Święta Niepodległości nie było możliwe. W 1945 roku władze komunistyczne ustanowiły świętem państwowym 22 lipca, czyli rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN. W PRL obchody 11 listopada były zakazane, a próby ich organizowania mogły prowadzić do surowych represji. Mimo to w latach 70. przed Grobem Nieznanego Żołnierza odbywały się patriotyczne manifestacje, uznawane przez władze za nielegalne zgromadzenia. Milicja rozpędziła je po raz ostatni w 1988 roku, w 70. rocznicę odzyskania niepodległości.

Święto Niepodległości przywrócono ustawą sejmową w 1989 roku. Obecnie 11 listopada jest dniem wolnym od pracy i jest uroczyście obchodzony w całym kraju. Centralne uroczystości z udziałem przedstawicieli najwyższych władz państwowych odbywają się przed Grobem Nieznanego Żołnierza na placu Piłsudskiego w Warszawie.

Źródło: BEH-MP KGP/KM. Fotografie: IPN, NAC.

Bibliografia: T. Jędruszczak, Cz. Madajczyk, A. Ajnenkiel, „Historia Polski”, t. IV, 1918–1939, cz. 1, rozdz. 1–14 (1918–1921); Dzienniki Ustaw: Dz.U. z 1937 r. nr 33, poz. 255; Dz.U. z 1945 r. nr 32, poz. 194; Dz.U. z 1989 r. nr 6, poz. 34.

Źródło: policja.gov.pl

Redakcja 24 Skoczów

Lokalny serwis informacyjny Skoczowa i okolic. Jak powstają nasze teksty · Zgłoś temat lub błąd

Zgłoś poprawkę do redakcji

Jeśli zauważyłeś błąd merytoryczny, nieścisłość lub chcesz sprostować informację - napisz do nas. Twoje zgłoszenie trafi bezpośrednio do redakcji.

Odpiszemy na podany adres e-mail.